Vraag een Nederlandse hardloper naar de methode Verheul en de kans is groot dat vroeg of laat de naam Klaas Lok valt.

Dat is niet vreemd. Lok heeft met zijn souplessemethode veel aandacht gekregen voor een manier van trainen waarin herhalingslopen, een beheerste inspanning en een soepele loopbeweging een belangrijke plaats innemen.

Maar wie wat verder in de geschiedenis duikt, ontdekt dat de methode Verheul en de souplessemethode niet precies hetzelfde zijn.

Er zijn overeenkomsten, natuurlijk. Ze hebben immers een gezamenlijke oorsprong. Maar er zijn ook verschillen in trainingsopbouw, gymnastiek, fartlek, herstelpauzes en zelfs in de opvattingen over duurtraining.

Die verschillen zijn interessant, juist omdat ze laten zien hoe een trainingsmethode zich kan ontwikkelen wanneer andere trainers ermee aan de slag gaan.

Een belangrijke bron daarvoor is Herman Lenferink, die in 2005 twee uitgebreide artikelen schreef over de methode Verheul voor Proloop, het vakblad voor looptrainers.

Lenferink kende de trainingspraktijk van Verheul van dichtbij. Zijn beschrijving vormt de belangrijkste historische basis voor dit artikel.

Herman Verheul: meer dan een verzameling intervallen

De Nederlandse trainer Herman Verheul ontwikkelde een trainingsbenadering waarin herhalingslopen over verschillende afstanden een centrale plaats innamen.

Afstanden zoals 200, 400 en 1000 meter vormden herkenbare onderdelen van zijn programma.

Maar daarmee is zijn methode niet volledig beschreven.

Verheul besteedde ook aandacht aan gymnastiek, looptechniek, fartlek, wedstrijden en de manier waarop trainingen over het seizoen werden verdeeld.

Volgens Lenferink beschouwde Verheul zijn methode als een samenhangend geheel. De verschillende onderdelen hadden ieder een functie.

Het was dus niet voldoende om alleen een aantal intervaltrainingen uit het programma over te nemen en vervolgens te zeggen dat je volgens Verheul trainde.

Juist de combinatie van trainingsvormen was belangrijk.

Hoe Klaas Lok in beeld kwam

Klaas Lok behoorde tot de atleten die met de trainingsbenadering van Verheul in aanraking kwamen.

Hij ontwikkelde zich tot een succesvolle Nederlandse langeafstandsloper en zou later zijn eigen trainingsopvattingen uitwerken in de souplessemethode.

Die methode bouwde voort op verschillende uitgangspunten van Verheul, waaronder het gebruik van herhalingslopen en het belang van een beheerste uitvoering.

Maar Lok nam niet ieder onderdeel van de oorspronkelijke methode ongewijzigd over.

Hij maakte eigen keuzes in trainingsvormen, afstanden en de indeling van het programma.

Daarmee ontstond een verwante, maar afzonderlijke trainingsbenadering.

Dat onderscheid is belangrijk. Wanneer we tegenwoordig over de souplessemethode spreken, bedoelen we de uitwerking van Klaas Lok, niet automatisch het volledige oorspronkelijke trainingssysteem van Herman Verheul.

Een belangrijk uitgangspunt: niet voortdurend maximaal trainen

Een duidelijke overeenkomst tussen beide benaderingen is de aandacht voor herhalingslopen die niet telkens maximaal worden uitgevoerd.

Bij Verheul waren de gekozen tempo's afgestemd op het niveau van de atleet en de plaats van de training binnen het programma.

De bedoeling was niet om iedere herhaling als een afzonderlijke wedstrijd te lopen.

Ook binnen de souplessemethode van Lok spelen beheerste herhalingslopen een belangrijke rol.

Dat betekent niet dat de trainingen altijd gemakkelijk zijn. Ook relatief snelle herhalingen kunnen een aanzienlijke lichamelijke belasting opleveren.

Het uitgangspunt is vooral dat snelheid en trainingsbelasting bewust worden gekozen.

En juist bij de concrete invulling daarvan beginnen de verschillen zichtbaar te worden.

Het eerste verschil: gymnastiek

Een van de duidelijkste verschillen die Lenferink beschrijft, betreft gymnastiek.

Bij Herman Verheul was gymnastiek een belangrijk onderdeel van de trainingspraktijk.

Hij gebruikte oefeningen om aandacht te besteden aan bewegingscoördinatie, ontspanning en de uitvoering van het hardlopen.

Volgens Lenferink zag Verheul gymnastiek als een wezenlijke bouwsteen voor een goede looptechniek.

Dat ging verder dan enkele oefeningen om de spieren los te maken voordat de eigenlijke training begon.

Gymnastiek hoorde bij de methode zelf.

Bij Klaas Lok kreeg gymnastiek een kleinere plaats. Lenferink wijst erop dat in de door hem besproken schema's van Lok de afzonderlijke zaaltraining doorgaans ontbreekt en dat ook bij fartlek minder grondoefeningen voorkomen.

Daar staat tegenover dat Lok wel statische rekoefeningen gebruikte, terwijl Verheul die volgens Lenferink niet toepaste.

Dat is een concreet verschil in trainingsopvatting.

Het betekent overigens niet dat we op basis van deze historische beschrijving kunnen vaststellen welke aanpak betere prestaties of minder blessures oplevert.

Daarvoor is afzonderlijk onderzoek nodig.

Het tweede verschil: fartlek

Fartlek, het Zweedse snelheidsspel, was een herkenbaar onderdeel van de oorspronkelijke methode Verheul.

Vooral in de wintermaanden werd gebruikgemaakt van trainingen waarin tempowisselingen, natuurlijk terrein en verschillende oefeningen samenkwamen.

Een bekend voorbeeld waren de gezamenlijke trainingen in het Panbos bij Utrecht.

Daar werd niet uitsluitend gewerkt met de vaste afstanden van de atletiekbaan. Het bos bood ruimte voor afwisseling en het gebruik van het terrein.

De trainingen werden bovendien gewaardeerd om het plezier van samen hardlopen.

Ook Klaas Lok gebruikte fartlek.

Maar volgens Lenferink beperkte Verheul deze trainingsvorm tot de winterperiode, terwijl Lok fartlek ook in de zomer toepaste.

Daarnaast beschrijft Lenferink verschillen in de oefeningen die tijdens deze trainingen werden uitgevoerd.

Bij Verheul kwamen meer grondoefeningen voor. Lok gebruikte in zijn fartlektrainingen daarnaast bepaalde snellere tempo's die Lenferink als verzuringstempo's aanduidt.

Dat laatste begrip is afkomstig uit de historische beschrijving. Het betekent niet dat er bij Verheul nooit lactaat werd geproduceerd of dat Lok voortdurend maximaal trainde.

Het gaat om een verschil in de gekozen trainingsinvulling.

Het derde verschil: de afstanden

De bekende herhalingsafstanden van Verheul waren 200, 400 en 1000 meter.

Lenferink noemt daarbij als kenmerkende programma's vijftien keer 200 meter, tien keer 400 meter en zes keer 1000 meter.

Die aantallen werden niet willekeurig gekozen. Binnen Verheuls trainingsopvatting vormden ze een herkenbare structuur.

Lok behield deze afstanden, maar breidde zijn trainingsmogelijkheden uit.

In de vergelijking van Lenferink komen bij Lok ook herhalingen over 2000 meter voor.

Dat was volgens Lenferink geen onderdeel van de oorspronkelijke methode Verheul.

Ook gebruikte Lok korte souplesseloopjes van 100 meter, bijvoorbeeld na een wedstrijd of een wisselduurloop.

Verheul kende die specifieke toepassing volgens Lenferink niet.

Het verschil zit dus niet alleen in de snelheid waarmee een herhaling wordt gelopen, maar ook in de gekozen afstanden en hun plaats binnen het trainingsprogramma.

Het vierde verschil: de herstelpauzes

Bij intervaltraining is niet alleen de snelle herhaling belangrijk.

Ook de herstelperiode bepaalt mede welke belasting de training oplevert.

Lenferink beschrijft dat bij Verheul de dribbelpauzes een vaste verhouding hadden tot de herhalingsafstand.

Bij een herhaling van 1000 meter hoorde bijvoorbeeld een dribbelpauze van 1000 meter.

Lok week daarvan af.

Volgens Lenferink bracht Lok bij zes herhalingen van 1000 meter de dribbelpauze terug tot 800 meter.

Dat lijkt misschien een klein verschil, maar een kortere herstelafstand kan de belasting van een training veranderen.

Hoe groot dat effect is, hangt ook af van het tempo tijdens de herhalingen en het herstel.

Daarom kun je twee trainingen met dezelfde herhalingsafstanden niet automatisch als gelijkwaardig beschouwen.

De herstelpauze is een wezenlijk onderdeel van de training.

Het vijfde verschil: duurtraining

Misschien is dit voor veel hardlopers een van de verrassendste verschillen.

Bij de souplessemethode van Lok komen ook duurloopvormen voor.

Lenferink noemt onder meer de wisselduurloop, waarbij het tempo tijdens een langere training wordt gevarieerd.

In de door hem besproken schema's lopen die trainingen uiteen van ongeveer tien kilometer tot meerdere uren.

Volgens Lenferink maakten dergelijke lange duurlopen geen deel uit van de oorspronkelijke methode Verheul.

Dat is een belangrijk onderscheid, omdat duurtraining tegenwoordig voor veel hardlopers een vanzelfsprekend onderdeel van het programma is.

Maar we moeten voorzichtig zijn met de conclusie dat Verheul iedere vorm van langer achtereen lopen onder alle omstandigheden afwees.

De historische beschrijving gaat over de trainingsvormen binnen zijn methode en over de praktijk die Lenferink kende.

Ze bewijst niet dat Verheul nooit een langere aaneengesloten loop liet uitvoeren.

Wel maakt de vergelijking duidelijk dat Lok duurloopvormen een explicietere plaats gaf in zijn eigen trainingsbenadering.

Het zesde verschil: de opbouw van het seizoen

Een trainingsmethode bestaat niet alleen uit de inhoud van afzonderlijke trainingen.

Ook de verdeling over weken en maanden is belangrijk.

Bij Verheul was sprake van een herkenbare periodisering, met verschillen tussen winter- en zomertraining.

Lenferink beschrijft hoe de trainingsvormen en wedstrijdplanning binnen die opbouw werden gecombineerd.

Fartlek had bijvoorbeeld vooral in de winter een plaats.

Lok werkte met een andere periodisering en beschreef in zijn eigen publicaties verschillende mogelijkheden om trainingen over het seizoen te verdelen.

Daarmee verschilde niet alleen de inhoud van bepaalde trainingen, maar ook de manier waarop die trainingen over langere tijd werden georganiseerd.

Een schema van één week vertelt daarom niet het hele verhaal.

Om een trainingsmethode goed te begrijpen, moet je ook kijken naar wat eraan voorafgaat en wat erop volgt.

De verschillen op een rij

Op basis van de vergelijking die Herman Lenferink in 2005 publiceerde, ontstaat het volgende beeld.

Onderdeel Methode Verheul Souplessemethode Lok
Gymnastiek Belangrijk vast onderdeel Minder nadruk
Rekoefeningen Geen statisch rekken volgens Lenferink Ook statische rekoefeningen
Fartlek Vooral in de winter Ook in de zomer
Herhalingsafstanden Vooral 200, 400 en 1000 meter Ook 2000 meter
Korte souplesseloopjes Geen vergelijkbare vaste toepassing van 100 meter Ook 100 meter na bepaalde trainingen
Herstel bij 1000 meter 1000 meter dribbelen Ook 800 meter dribbelen
Duurtraining Geen lange duurlopen als vast onderdeel in de beschreven methode Ook wisselduurlopen
Periodisering Eigen vaste seizoensopbouw Andere mogelijkheden voor seizoensopbouw

Dit overzicht beschrijft de verschillen zoals Lenferink ze in 2005 presenteerde. Het is geen volledige inventarisatie van iedere training die Verheul of Lok ooit heeft gegeven.

Maar Verheul werkte toch met vaste schema's?

Hier komen we bij een interessante schijnbare tegenstelling.

De methode Verheul wordt vaak geassocieerd met vaste aantallen herhalingen en herkenbare trainingsafstanden.

Dat kan de indruk wekken dat iedere hardloper precies hetzelfde programma moest uitvoeren.

Volgens Lenferink lag dat genuanceerder.

De structuur van de methode was herkenbaar, maar de invulling werd afgestemd op de individuele atleet.

Daarbij ging het onder meer om de trainingssnelheden, het aantal trainingen per week, technische aanwijzingen en wedstrijdplanning.

Verheul was volgens Lenferink bovendien geen voorstander van een te vroege specialisatie op één wedstrijdafstand.

Hij wilde dat hardlopers verschillende afstanden konden lopen en zich breed ontwikkelden.

De methode kende dus een vaste basis, maar binnen die basis was ruimte voor individuele verschillen.

En de looptechniek?

Ook hier is een interessant onderscheid te maken.

Lenferink beschrijft Verheul als een trainer die veel aandacht besteedde aan de looptechniek van zijn atleten.

Hij gaf individuele aanwijzingen en keek naar de manier waarop iemand bewoog.

Gymnastiek vormde daarbij een belangrijk hulpmiddel.

Verheul was volgens Lenferink terughoudend met bepaalde vormen van loopscholing, waaronder loopsprongen, vanwege het risico op overbelasting.

Bij Lok kreeg de looptechniek een andere plaats binnen de trainingsfilosofie.

Lenferink bespreekt daarbij de opvatting dat een goede techniek zich voor een belangrijk deel kan ontwikkelen door de juiste manier van trainen.

Maar dat betekent niet dat Lok geen belangstelling had voor soepel bewegen.

Integendeel, souplesse vormt juist een herkenbaar uitgangspunt van zijn methode.

Het verschil ligt vooral in de middelen waarmee beide trainers dat wilden bereiken en in de hoeveelheid afzonderlijke aandacht voor gymnastiek en technische aanwijzingen.

Was de methode Verheul een lichte trainingsmethode?

Bij de methode Verheul wordt regelmatig gesproken over ontspannen lopen en het vermijden van onnodig zware trainingen.

Dat kan de indruk wekken dat zijn atleten uitsluitend lichte inspanningen leverden.

Maar dat beeld is te eenvoudig.

Lenferink beschrijft ook stevige trainingsvormen en de belangrijke plaats van wedstrijden.

Verheul liet zijn atleten regelmatig wedstrijden lopen en gebruikte die mede binnen hun ontwikkeling.

De trainingen waren dus niet allemaal rustig, en het programma was niet bedoeld om iedere vorm van hoge inspanning te vermijden.

Wel speelde de verhouding tussen belasting en herstel een belangrijke rol.

Het onderscheid tussen een beheerste training en een maximale wedstrijdinspanning verdient daarom aandacht.

Een methode beoordelen op uitsluitend de snelheid van de intervaltrainingen geeft een onvolledig beeld.

Welke methode is beter?

Dat is natuurlijk de vraag die al snel opkomt.

Moet je kiezen voor de oorspronkelijke methode Verheul of voor de souplessemethode van Klaas Lok?

Maar zo eenvoudig is het niet.

De vergelijking van Lenferink laat zien dat beide methoden verschillende keuzes maken in de samenstelling van het trainingsprogramma.

Daaruit volgt niet automatisch dat de ene methode betere prestaties oplevert dan de andere.

Om dat vast te stellen, zou je goed vergelijkend onderzoek moeten uitvoeren, waarbij onder meer de totale trainingsbelasting, ervaring van de deelnemers en de duur van het programma worden meegenomen.

De historische beschrijving van Lenferink is daarvoor geen bewijs.

Bovendien is de vraag wat een methode geschikt maakt afhankelijk van de individuele hardloper.

Een ervaren wedstrijdloper met een lange trainingsgeschiedenis heeft andere mogelijkheden en behoeften dan iemand die drie keer per week recreatief hardloopt.

Een trainingsmethode moet daarom niet alleen op papier overtuigen, maar ook passen bij de persoon die ermee traint.

Waarom het oorspronkelijke verhaal belangrijk blijft

Wanneer een trainingsmethode populair wordt, gebeurt er iets interessants.

Trainers nemen onderdelen over, passen ze aan en combineren ze met andere ideeën.

Dat hoeft helemaal geen probleem te zijn. De ontwikkeling van trainingsmethoden is immers nooit volledig stil blijven staan.

Maar het kan er wel toe leiden dat de oorspronkelijke benadering langzaam uit beeld raakt.

Dat is precies waarom de artikelen van Herman Lenferink uit 2005 waardevol zijn.

Ze beschrijven de methode Verheul als een samenhangend trainingssysteem en laten zien welke onderdelen volgens de auteur vaak worden weggelaten wanneer anderen de methode overnemen.

Lenferink was daarbij geen neutrale buitenstaander. Hij kende de methode van dichtbij en verdedigde nadrukkelijk het belang van de oorspronkelijke samenhang.

Zijn publicatie is daardoor een waardevolle historische bron, maar ook een beschrijving vanuit een bepaald perspectief.

Dat onderscheid is belangrijk wanneer we zijn vergelijking gebruiken om de geschiedenis te begrijpen.

Twee methoden, één oorsprong

Herman Verheul en Klaas Lok hebben allebei een herkenbare plaats in de Nederlandse hardloopgeschiedenis.

De methode Verheul kende een samenhangende opbouw waarin herhalingslopen, gymnastiek, fartlek, wedstrijden en individuele begeleiding belangrijke onderdelen waren.

Klaas Lok bouwde voort op verschillende uitgangspunten en ontwikkelde met de souplessemethode een eigen trainingsbenadering.

Daarin kregen sommige onderdelen een kleinere plaats, terwijl andere trainingsvormen juist werden toegevoegd of anders werden ingevuld.

Dat maakt de souplessemethode niet simpelweg een andere naam voor de methode Verheul.

En het betekent evenmin dat Lok slechts een bestaande methode kopieerde.

Het zijn twee verwante benaderingen, met een gezamenlijke geschiedenis en herkenbare verschillen.

Wie die verschillen kent, begrijpt beter waarom bepaalde trainingen worden uitgevoerd en welke gedachte achter een trainingsprogramma schuilgaat.

Misschien is dat wel de belangrijkste les uit deze geschiedenis: een trainingsmethode bestaat niet alleen uit wat je loopt, maar vooral uit waarom, wanneer en hoe je het loopt.

Over de bronnen

Herman Lenferink - De Methode Verheul
Proloop, vakblad voor looptrainers, nummer 3, 2005.
Eerste deel van een uitgebreide historische beschrijving van de methode Verheul. Behandelt onder meer gymnastiek, fartlek, herhalingslopen, wedstrijden en trainingsopbouw.

Herman Lenferink - De Methode Verheul: deel 2
Proloop, vakblad voor looptrainers, nummer 4, 2005, pagina 12-16.
Vervolgartikel met een vergelijking tussen de oorspronkelijke methode Verheul en de souplessemethode van Klaas Lok. Behandelt onder meer gymnastiek, fartlek, herstelpauzes, duurtraining, looptechniek en periodisering.